Trong số những loại sâu bệnh gây hại cho cây trồng, rệp sáp là một trong những đối tượng khiến nhiều bà con lo lắng nhất. Rệp sáp có thể gây hại gần như tất cả các bộ phận của cây làm giảm hơn 80% chất lượng thương phẩm hàng nông sản. Rệp sáp được đánh giá là nguy hiểm cho cây vì có nhiều đối tượng cộng sinh, sinh sản nhanh chóng.
Rệp sáp là gì?
Rệp sáp là tên gọi chung của nhóm côn trùng thuộc bộ Homoptera, họ Pseudococcidae. Chúng có kích thước nhỏ, từ 2-5mm, thân hình bầu dục, bao phủ bởi lớp sáp trắng mềm mại. Một con rệp mẹ có thể đẻ đến 500 trứng, rất nguy hiểm cho cây trồng. Vòng đời của mỗi rệp sáp là 26-40 ngày. Mỗi phút, rệp sáp có thể vận chuyển khối lượng dinh dưỡng, chích hút từ cây với thể tích lớn gấp 1.000 lần thể tích của nó.
Rệp sáp thường bám thành từng cụm trên các bộ phận non mềm của cây như chồi non, lá, nụ hoa, quả,… Khi đã phát triển, rệp sáp lan nhanh, đẻ nhiều thành cấp số nhân trên mỗi cây.
Đáng nguy hiểm, lớp phủ trên thân rệp sáp là các loại nấm cộng sinh, vừa bảo vệ rệp sáp vừa cùng với rệp sáp tấn công và gây lại tăng lên nhiều lần cho cây. Rệp sáp còn có thể cộng sinh hai chiều với các loại kiến… và đe dọa đến cây.
Phân loại các nhóm rệp sáp gây hại
Rệp sáp được chia thành hai loại:
- Rệp sáp hại quả
Thường xuất hiện sau khi nở hoa và cho ra quả. Gây hại nặng nhất vào các tháng mùa khô và đầu mùa mưa. Giảm dần khi vào giữua mùa mưa do độ ẩm không khi cao. Khi thu hoạch quả, rệp sẽ trú vào các cụm hoa chưa nở và tiếp tục đẻ trứng. Rệp sáp làm cho rụng quả non, giảm mạnh lượng quả, trái của cây, chết cành,…
Ví dụ: rệp sáp trên đu đủ, xoài,…
- Rệp sáp hại rễ:
Tập trung ở phần cổ rễ, phát triển mạnh vào mùa mưa. Rệp còn kết hợp với nấm để tạo một lớp bao bọc phần rễ để hút dinh dưỡng và phát triển, tạo các vết thương cho nấm tấn công cây. Là nguyên nhân gây thối hỏng rễ, chết cây, dẫn đến các căn bệnh thối rễ ở nhiều loại cây, rau,… Rệp hại rễ đẻ nhiều lứa con, có thể lên đên 2.000 rệp con.
Ví dụ: trên hoa hồng
Những loại cây dễ bị rệp sáp tấn công
Đây là những loại cây đặc biệt, hay gặp rệp sáp tấn công nhất.
Cây ăn trái: Cam, quýt, bưởi, xoài, sầu riêng, mít, ổi,…
Cây công nghiệp: Cà phê, chè, tiêu, cacao, bông vải,…
Cây hoa cảnh: Hoa hồng, hoa lan, kim tiền, trầu bà,…
Tác hại do rệp sáp gây ra
- Rệp sáp dùng ngòi chích hút nhựa cây, khiến cho cây suy yếu, còi cọc, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.
- Do tiết ra mật ngọt, rệp sáp là môi trường thuận lợi cho nấm bệnh phát triển, gây hại thêm cho cây.
- Một số loài rệp sáp còn truyền lan các loại virus gây bệnh cho cây.
Dấu hiệu nhận biết rệp sáp
Khi trên cây ăn quả, hoa, rau,… bị các lớp sáp trắng hoặc hồng nhạt bao phủ. Lớp sáp này không tan trong nước, nhưng tan trong dầu lửa. Rệp sáp chích hút dịch của cây để lấy dinh dưỡng phát triển. Cây bị rệp sáp tấn công sẽ dần bị yếu ở các phần rệp sáp tập trung như: trái rụng, thối hoa, thối quả, thối rễ,… khi bị lâu ngày, cây sẽ khô, héo úa, rụng cành, lá vàng và chết.
- Quan sát thấy các cụm rệp sáp trắng bám trên cây.
- Các vị trí rệp vây lấy dinh dưỡng: cổ rễ, kẽ lá, chùm quả, hoa, cụm hoa, chồi hoa, cuống hoa, cuống quả…
- Lá cây bị vàng úa, rụng sớm.
- Cành, nhánh cây phát triển kém.
- Năng suất và chất lượng sản phẩm giảm sút.
Biện pháp phòng trừ
Các nơi có kiến thường có nguy cơ gây thêm nạn tấn công của rệp sáp. Do đó, nhà nông có thể trừ kiến để đề phòng rệp.
- Vệ sinh vườn tược: Loại bỏ cỏ dại, cành nhánh già cỗi, thu gom và tiêu hủy tàn dư cây trồng để hạn chế nơi trú ẩn cho rệp sáp và kiến.
- Trồng xen canh: Trồng xen canh các loại cây khác nhau để làm giảm mật độ rệp sáp và hạn chế sự lây lan của chúng.
- Bón phân hợp lý: Bón phân cân đối, đầy đủ dinh dưỡng cho cây để tăng cường sức đề kháng, giúp cây chống chịu tốt hơn với rệp sáp.
- Sử dụng thiên địch: Nuôi dưỡng và bảo vệ các loài thiên địch của rệp sáp như ếch, nhái,…
Biện pháp đặc trị
- Đối với diện tích nhỏ:
- Cắt tỉa cành nhánh: Cắt tỉa các cành nhánh bị rệp sáp tấn công mạnh, đem tiêu hủy để hạn chế nguồn lây lan.
- Dùng dung dịch xà phòng/cồn: Pha loãng xà phòng hoặc cồn y tế với nước, phun lên rệp sáp để tiêu diệt chúng.
- Xịt rửa cành, nhánh: dùng vòi nước xịt các tia nước mạnh vào các cùng rệp trú ngụ để giảm mật độ rệp. Việc ngày cũng giữ ẩm cho cây để giảm rệp.
- Sử dụng thuốc sinh học: Sử dụng các loại thuốc trừ sâu sinh học như neem, dầu khoáng, tỏi, thuốc lào… để trừ rệp sáp an toàn cho môi trường và sức khỏe con người.
- Đối với diện tích lớn:
- Sử dụng thuốc hóa học: Nên sử dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học theo hướng dẫn của cán bộ bảo vệ thực vật để đảm bảo hiệu quả và an toàn.
- Kết hợp các biện pháp khác: Kết hợp sử dụng thuốc hóa học với các biện pháp phòng trừ khác để tăng hiệu quả và hạn chế sự nhờn thuốc của rệp sáp.
Thuốc đặc trị rệp sáp
Có nhiều cách phòng trừ rệp sáp, mỗi cách sẽ mang lại các hiệu quả và thời gian khác nhau. Với các cách dùng thiên địch và sinh học, sẽ cần nhiều thời gian, hiệu quả không cao và nhanh, chỉ áp dụng khi rệp sáp ít và cho giai đoạn phòng.
Khi số lượng rệp sáp đã xuất hiện và gây hại đến 20-25%. Bà con nên sử dụng thuốc đặc trị để trị rệp sáp triệt để.
THUỐC TRỪ SÂU DOP 25WG
DOP 25WG là thuốc trừ sâu thế hệ mới, tiêu diệt triệt để rầy bọ. Sản phẩm phân phối chính hãng bởi Master AG.
Diệt sạch ấu trùng trứng, lưu dẫn mạnh, hiệu quả kéo dài ngăn dịch bùng phát. Đặc biệt thuốc có đặc tính mát không gây nóng, không gây hại cây trồng.
Mẹo pha thuốc trị rệp sáp hiệu quả, tăng khả năng tiêu diệt
Trên lưng rệp sáp có một lớp sáp – nấm bám chắc, có thể làm giảm khả năng bám của thuốc và các chất xịt trị rệp sáp. Do đó, nên pha thuốc với dầu khoáng. Dầu khoảng giúp tăng tính bám dính cho thuốc, giúp thuốc thấm vào người con rệp và tiêu diệt chúng. (khuyến cáo của TS. Đinh Văn Thành – Viện BVTV).
Trước khi phụn thuốc nên tưới nước để đất đủ ẩm và thấm vào đất. Giúp cho thuốc đi vào cả đất và rễ để trị rệp ở phần gốc.
Cụ thể, nhà nông nên tham khảo hướng dẫn kỹ thuật với chuyên gia hoặc nhân viên tư vấn để pha thuốc hiệu quả. Ưu tiên việc thực hiện đúng quy cách sử dụng của nhà sản xuất.
